Η Ιστορική Πορεία της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας

“Ξετρύπωσα από την βιβλιοθήκη μου ένα βιβλίο του C.B. Macpherson, Η Ιστορική Πορεία της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας (1994) από τις Εκδόσεις Γνώση (μοναδικός εκδοτικός οίκος, υπάρχει σήμερα ή έκλεισε και αυτός;) σε μία σειρά βιβλίων που είχε επιμεληθεί ο Παναγιώτης Κονδύλης.



Νικόλαος Καρατσόρης|| Monetary Reform

University of Westminster

Ειδικότητα: International Business


Το βιβλίο αυτό είχε πρωτοεκδοθεί στα αγγλικά φυσικά το 1977 με τον τίτλο The Life and Times of Liberal Democracy.

O Macpherson προσπαθεί να διερευνήσει «τα όρια και τις δυνατότητες της φιλελεύθερης δημοκρατίας.» Ο Macpherson κατασκευάζει και αναλύει 4 μοντέλα αφού κάνει μία σύντομη παρουσίαση των πρόδρομων της φιλελεύθερης δημοκρατίας από τον Αριστοτέλη στον Rousseau και στον Jefferson:

1) της Προστατευτικής Δημοκρατίας (προστασία του κυβερνώμενου από την κυβερνητική καταπίεση),

2) της Αναπτυξιακής Δημοκρατίας (ηθική διάσταση της δημοκρατίας ως μέσου για την αυτοανάπτυξη του ατόμου),

3) της Δημοκρατίας της Ισορροπίας (η δημοκρατία ως ανταγωνισμός μεταξύ των ελίτ ο οποίος παρέχει ισορροπία χωρίς εκτεταμένη λαϊκή συμμετοχή) και

4) της Δημοκρατίας της Συμμετοχής (συμμετοχή στη λήψη κυβερνητικών αποφάσεων, χωρίς να την ταυτίζει με μία καθολική εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας.)

Η αρχή της αυτοανάπτυξης που έχει εγκαταλειφθεί με την επικυριαρχία των ελίτ μπορεί να αποκατασταθεί με την συμμετοχή αλλά υπό μία αδιαπραγμάτευτη προϋποθεση κατά τον Macpherson:

«τον υποβιβασμό ή την εγκατάλειψη των θεωρημάτων της αγοράς για την φύση του ανθρώπου και της κοινωνίας, εγκατάλειψη της εικόνας του ανθρώπου ως καταναλωτή που κοιτάζει να μεγιστοποιήσει το όφελος του και μεγάλη μείωση της σημερινής οικονομικής και κοινωνικής ανισότητας.»

Την προϋπόθεση αυτή την παρουσιάζει από την εισαγωγή στο μοναδικό αυτό δοκίμιο: «Η διατήρηση οποιασδήποτε φιλελεύθερης δημοκρατίας εξαρτάται από τον υποβιβασμό των θεωρημάτων της αγοράς και τον προβιβασμό των ίσων δικαιωμάτων αυτοανάπτυξης.» «Η ηθική αρχή ή αν προτιμάτε η δίψα για ατομική ελευθερία, έχει ξεπεράσει το περίβλημα της καπιταλιστικής αγοράς.»

Από το 1977 που εκδόθηκε το βιβλίο στις ανεπτυγμένες δυτικές κοινωνίες, αν μη τι άλλο, αυτό που παρατηρούμε είναι η αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων. Με τους όρους του Macpherson, και θεωρώντας ότι η κυρίαρχη αντίληψη για το πολιτικό σύστημα που επικρατεί παγκοσμίως ή τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο είναι ότι αυτό το σύστημα είναι φιλελεύθερη δημοκρατία, τότε, η αποτυχία του συστήματος είναι παταγώδης. Όμως δεν είναι αυτά που γράφει στο βιβλίο, αλλά επίσης αυτά που δεν γράφει. Την φιλελεύθερη δημοκρατία της συμμετοχής την αντιμετωπίζει μέσα από ένα εθνικό και όχι παγκόσμιο πρίσμα.

Τον προβληματίζουν, και μιλάμε για το 1977, η δύναμη των πολυεθνικών, η διείσδυση των μυστικών υπηρεσιών στις υποθέσεις των κρατών, η εισβολή σε μικρότερες χώρες, η ανατροπή μη επιθυμητών κυβερνήσεων, η «αυξανόμενη χρήση της πολιτικής τρομοκρατίας από εξοργισμένες μειονότητες της δεξιάς και της αριστεράς, ακόμα και να κερδίζουν σε μεγάλο βαθμό την λαϊκή συναίνεση για το αστυνομικό κράτος.»

Πολλά χρόνια πριν το Τέλος της Ιστορίας του Φουκουγιάμα και την καθολική επικράτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, ο Macpherson άνοιγε το βιβλίο του με την «σκυθρωπή» φράση:

«Δεν είναι συνηθισμένο ν’ αρχίζουν να γράφονται τα έργα και οι ημέρες κάποιου πριν το θάνατο του. Πρέπει άραγε να θεωρούμε την φιλελεύθερη δημοκρατία τόσο εξοφλημένη, ώστε ν’ αποτολμήσουμε την σκιαγράφηση της ιστορικής της πορείας;»

«Ναι» και «όχι απαραίτητα» ήταν οι απαντήσεις του τότε.

Σήμερα εάν ζούσε και έγραφε έναν νέο πρόλογο στο ίδιο βιβλίο η απάντηση θα ήταν, σαφέστατα ναι.

Αναρωτιέμαι πόσοι φιλελεύθεροι έχουν έστω και λίγο αγγίξει τους προβληματισμούς του Macpherson γιατί ένα είναι σίγουρο:

Ο χειρότερος και ο πιο αδυσώπητος εχθρός της φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι η ποιότητα της σκέψης των σημερινών δήθεν υποστηρικτών της.

Σκάστε, οι σκέψεις σας, μα περισσότερο οι πράξεις σας νέο-φιλελεύθεροι, ρυπαίνουν την ιστορία και τον ανθρώπινο πολιτισμό.”


Νικόλαος Καρατσόρης|| Monetary Reform

University of Westminster

Ειδικότητα: International Business